Zomerfotografie         Terug fototips

Fotografie betekent (letterlijk)  schrijven met licht. Dus een goede foto maakt u als u goed licht beschikbaar hebt, en dat is zeker het geval in de zomer. Maar er kan ook te veel (zon) licht zijn. Lees hoe u die volle zon uw foto's niet laat verknallen. En, als dat toch gebeurt, hoe u dat oplost met een bewerkingsprogramma.

De zomer is het jaargetijde van veel mooie indrukken en beelden die u in schitterende foto's lekker in het zonnetje wilt vastleggen. Toch kan juist het felle zonlicht ook de oorzaak zijn van een mislukte foto. Schaduwen zijn vaak veel donkerder dan in uw herinnering, en contrasten te groot.

Contrast: Als er veel licht is, zoals op een zonnige dag, dan zijn de kleuren mooi verzadigd en is veel detail te zien in structuren en oppervlakken. Want zonder licht is er geen kleur en ook geen vorm. Maar omdat de zon een puntvormige lichtbron is, zorgt ze behalve voor veel licht ook voor veel schaduw. In een fotografisch onderwerp als een landschap of een sfeervol dorpsbeeld ontstaan hierdoor hoge contrasten. Witte elementen met een hoge reflectie (witte huisjes, lichte kleding) en diepe schaduwen van gebouwen, hoeden of vegetatie zijn gelijktijdig in beeld. Voor het menselijk oog is dat geen probleem we zien zowel in de hooglichten als in de schaduwen nog details. Voor een digitale camera is dit echter een onoverkomelijk probleem; die kan het hoge contrast in de foto niet overbruggen. Als u detail in de witte onderdelen wilt behouden, zijn de schaduwen diep zwart. Kiest u voor detail in de schaduw, dan zullen de hooglichten overbelicht zijn. Als het onderwerp waarin de schaduw aanwezig is, zoals een persoon in de zon met een hoed op, op een afstand staat van 2 tot 4 meter, dan kunt u de schaduw in het gezicht verhelderen door bewust te flitsen. Dat doet u door de camera in te stellen op “Altijd flitsen” of “Invulflits”.  De camera zal in dat geval ondanks een voldoende hoeveelheid aanwezig licht toch flitsen en zo de schaduw onder een hoed, in het gezicht of een persoon onder een boom met licht vullen en het contrast opheffen (afbeelding 1). Een heldere lucht of een wit gebouw zullen niet door de flits beïnvloed worden en dus kleur en detail behouden. Dus in een smal winkelstraatje in Spanje of op een terras in Frankrijk: durf te flitsen!  Is het onderwerp te ver weg, dan heeft de flitser natuurlijk onvoldoende bereik om de schaduwen te verhelderen. Sommige camera's beschikken voor deze gevallen over een zogeheten digitale invulflits. Nikon noemt het D-light, HP heeft Adaptive Lighting, Sony gebruikt Dynamic Range Optimizer en Sigma heeft X3-fill Light. Al deze benamingen hebben betrekking op een softwarematige verheldering van de donkere delen van een foto. Wordt de functie met mate gebruikt, dan zijn de resultaten zeer bevredigend, hoewel er in principe altijd ruis ontstaat in de schaduwgebieden. Kunt u niet invulflitsen en hebt u geen digitale invulflits op de camera, dan is de enige “redding” om het contrast te behandelen in een foto bewerkingsprogramma. De hooglichten de mogelijkheid om schaduwen lichter te maken en de hooglichten in de foto daarbij ongemoeid te laten. Voor het beste resultaat zorgt u dat u de belichting van de camera afstemt op de lichte delen van de foto, zodat deze niet zullen overbelichten.

Schittering: Een felle zon zorgt niet alleen voor veel contrast, maar ook voor schitteringen. De iets glimmende blaadjes aan de boom weerspiegelen de zonnestralen. Dat valt in eerste instantie niet op, maar het vertroebelt wel het beeld wat de camera ziet. Ook in de lucht zitten deeltjes die het zonlicht weerkaatsen, waardoor het licht polariseert en de lichtgolven in dezelfde richting gaan bewegen. Dit zorgt voor een lager contrast en dus minder scherp beeld. De schittering van glanzende voorwerpen en deeltjes in de lucht kunt u grotendeels opheffen door het gebruik van een circulair polarisatiefilter. Dit werkt net als een polaroid zonnebril en filtert het gepolariseerde licht. Hierdoor verdwijnt voor een groot deel de weerspiegeling en ontstaat een contrastrijker beeld. Fijne vegetatie zal meer detail bevatten en ook de lucht zal ervan opknappen en wordt in veel gevallen diep blauw (afbeelding). Met een polarisatiefilter kunt u ook door vensterruiten fotograferen zonder spiegeling en ook door een spiegelend wateroppervlak. Schittering en verlaagd contrast worden niet opgeheven. Hebt u geen polarisatiefilter, dan kan een fotobewerkingsprogramma soms uitkomst brengen met een optie als Auto contrast. Of door het histogram met de optie Niveaus (Levels) te rekken tot het hele helderheidbereik (afbeelding3).

Lensspiegeling: Naast hoog contrast en schitteringen is er nog een typisch zomergegeven dat de kwaliteit van uw foto’s kan bedreigen: het zonlicht zelf. Zonlicht dat direct in de lens valt, kan tot ongewenste effecten leiden. Als u met een groothoeklens fotografeert, kunnen de zonnestralen onder een schuine hoek in de lens vallen. Ze worden dan vreemd afgebogen door de lenzen en weerspiegelen op het oppervlak van het glas. Zo ontstaat de zogeheten lensspiegeling, wat u in uw foto's terugziet als een serie lichtringen (afbeelding4). Het “voorbehoedsmiddel” hier tegen is een zonnekap. Die schermt de voorkant van de lens af tegen schuin invallend licht en voorkomt zo lens spiegelingen. En dat is maar goed ook, want een bewerkingsprogramma kan deze onvolkomenheid niet corrigeren.

Conclusie: Onder een lekker zonnetje zorgt het vele licht over het algemeen voor mooie plaatjes. Let echter wel op hoge contrasten, schitteringen en lensspiegeling. Een bewerkingsprogramma kan veel schade herstellen, maar voorkomen is altijd beter. Bovendien spaart u dan computertijd en die kunt u dan fijn buiten doorbrengen door een uv-filter. Dat houdt slechts het uv-licht tegen (violet/blauw) en voorkomt een blauwe kleurzweem. Dit is echter alleen nuttig als er veel uv-licht aanwezig is, en dat is vooral op grote hoogten. Op het strand is dat relatief weinig en is het effect van een uv-filter gering. Een voordeel van een uv-filter is wel dat het de lens beschermd tegen beschadiging (door krassen).

Veel foto plezier, Abe Alderden